Wat?
Ik was toen – o toeval – hoofd Communicatie van datzelfde korps . Tja, waarom willen mensen dingen weten? Of beter: wat willen mensen weten? Die vraag hield mij als ex-journalist meer bezig dan ooit, juist omdat er in mijn nieuwe politieomgeving zo weinig over werd gesproken. Om mij heen zag ik communicatieaviseurs en –medewerkers die met ogenschijnlijk gemak allerlei boodschappen de wereld inzonden. Is communicatie dan toch hetzelfde als reclame? Je wilt een boodschap verkopen dus ram je die door de strategisch gekozen communicatiemix. Maak het nog een beetje interactief en crossmediaal en klaar is kees.
Natuurlijk is er een wezenlijk verschil tussen communicatie en reclame. Een machtig mooi verschil. Wie gelooft dat communicatie een kringloop is tussen zender en ontvanger, heeft de plicht om na te denken over wat er dan valt te communiceren. Dat is dus niet alleen wat de organisatie graag wil vertellen. Er zijn onderwerpen die de bazen liever onder het tapijt vegen, maar waarmee een communicatieprofessional zich namens de organisatie toch kan onderscheiden van de reclamemaker. Communiceer ook eens wat de organisatie niet kan of wil. Dat zou een reclamemaker nooit doen.

Gevoelig
Een mooi voorbeeld is de politie die nooit overal tegelijk kan zijn en dus moet ‘prioriteren’. Vrijwel geen enkel korps vertelt hierbij het hele verhaal omdat prioritering nu eenmaal gevoelig ligt. De korpschefs willen zelf kunnen bepalen waar de dienders hun tijd aan besteden. Het is ook een spel tussen korpschefs en burgemeesters in de regio die natuurlijk altijd meer, meer, meer willen. De politie Rotterdam-Rijnmond heeft hier extra veel last van omdat er zoveel evenementen zijn die de nodige politieinzet vereisen. Het waren er 1700 per jaar, totdat de strandrel bij Hoek van Holland de gemeente Rotterdam dwong om daar nog eens kritisch naar te kijken.
Was het vanuit de kringloopgedachte geen goed idee geweest om burgers en bestuurders inzicht te geven in de politiebezetting op straat na afloop van alle risicovolle evenementen? Met andere woorden: in hoeverre verstoren alle grote evenementen de veiligheid op straat? Het idee kwam even voorbij maar de korpsleiding schoof dit snel terzijde. Het zou politieke zelfmoord zijn om in een klimaat van ‘Rotterdam omhoog’ te gaan zeuren dat de veiligheid tussen de evenementen door onder druk staat.

Goed geïnformeerd
En staat die veiligheid onder druk? Geen idee, er wordt niet over gecommuniceerd. Niet intern en zeker niet richting burgers en ketenpartners. Het vak zou enorm aan kracht winnen als dit wel gebeurt want in de ware kringloop mag de ontvanger ervan uitgaan dat hij serieus wordt genomen. Hij wordt niet alleen geïnformeerd, hij wordt ook ‘goed’ geïnformeerd. Zeker als het gaat om veiligheid.
Zou de afloop van de strandrellen in Hoek van Holland anders zijn geweest als de politie eerder feitelijk had gecommuniceerd waar het op stond? Het had de politie wel een sterkere positie gegeven: I told you so klinkt zelfingenomen maar is ook moeilijk te weerleggen. En los van alle politieke handigheid, burgers hebben domweg het recht te weten wat zij moeten weten. Zelfs als zij nog niet weten wat zij moeten weten. Dáárin ligt de verantwoordelijkheid en suprematie van de communicatiemens ten opzichte van de reclamemaker.

De hoogste baas van Domino Pizza verscheen even later ook op YouTube. Hij had natuurlijk geen goed woord over voor de twee vieze keukenhulpjes die op zo’n walgelijke wijze de goede naam van Domino’s hadden bezoedeld. Hij prees de goedwillende tipgevers van de viral community die hem op het filmpje wezen. Ja, er is een virale gemeenschap op aarde die binnen enkele uren elkaar via internet, twitter of wat al niet op de hoogte houden over van alles en nog wat. De virale consument weet van alles over een topmerk zonder ooit nog een krant of teletekst te lezen.

Hypen
Natuurlijk kunnen Domino’s en anderen hier ook handig gebruik van maken. Een nieuw product is prima te lanceren door het een beetje te hypen op YouTube. ‘Dat gaan we viral doen,’ is een nieuwe kreet in de reclamewereld. Misschien heeft Domino’s het pizza-incident wel in scène gezet om daarna te kunnen zeggen hoe geschokt ook zij zelf zijn, waaruit moge blijken hoe professioneel Domino’s is. Maar deze complottheorie lijkt toch onwaarschijnlijk.

Twijfel
Wel reëel is het domino-effect van al die netwerken. Dat besef greep de cursisten bij de keel. De boodschap dat één negatief filmpje je hele imago te grabbel kan gooien en dat communicatieprofessionals hier nog geen echt antwoord op hebben, ging erin als koek. Ook bij mij, maar na een tijdje sloeg de twijfel toe. Nog maar zelden heeft een topmerk duidelijk kunnen maken hoeveel klandizie verloren ging als gevolg van een publicitaire ‘ramp’. De directeur van Domino’s zegt er ook niks over. Wie het vieze filmpje ziet, voelt wel mee met degene die de pizza nuttigt, ergert zich kapot aan die twee keukenknurften, maar heeft nog niet automatisch het gevoel dat Domino’s als merk over de hele wereld dus niet te vertrouwen is. Ik heb toevallig vanavond een lekkere pepperoni besteld. Heerlijk!
McDonalds heeft vast meer te lijden van de kredietcrisis dan van de eindeloze discussies over de kap van regenwouden om meer slachtrunderen te laten grazen. Over de Chinees in een sjiek deel van Rotterdam ging ooit het gerucht dat ze kattenvlees in de sateh verwerkten. De zaak bleef loeidruk, waarschijnlijk doordat iedereen wel besefte dat geruchten gewoon geruchten zijn. En omdat het een uitstekende Chinees was.

Zelf in de hand
Topmerken die hun imago achteruit zien hollen, hebben dat meestal zelf in de hand. Financiële schandalen rond topmanagers zijn de bekende oorzaken, het driftig communiceren van kernwaarden en die vervolgens niet dagelijks waarmaken komt op een goede tweede plaats. De virale gemeenschap mag zich amuseren met twee dolgedraaide pizzahulpjes, maar is natuurlijk niet gek. Morgen weer een lekkere quatro stagioni , zo belangrijk is communicatie nou ook weer niet.

Neem de Franse ANWB. Wie kent niet de duizenden kleine weggetjes waarbij plaatsnamen pas op de kruising, soms zelfs erna, staan aangegeven? Moet je naar rechts, dan moet je vol in de remmen. Waarom doen de Fransen het zo? Vul zelf maar in. Hoe dan ook, een typisch geval van eigen wereldje.

Onzeker
Laatst bezocht ik het Louvre in Parijs. Dit grootste museum ter wereld heeft toch een verdraaid moeilijke ingang. Ik kwam aanlopen en zag een majestueuze poort, maar honderden meters verderop zag ik er nog een. Neem ik nou de goede? Wat onzeker bij de eerste poort aangekomen zag ik een minuscuul bordje met ‘entree’. Daarna bevond ik mij op een lege binnenplaats met gesloten deuren. Op goed geluk liep ik verder door een volgende poort en daarachter openbaarde zich een tweede, gigantische binnenplaats met een glazen piramide en fonteinen die ik herkende als wijlen president Mitterrands nalatenschap. Er stonden veel mensen te wachten bij die piramide, maar er waren ook minstens twee andere poorten die uitnodigden om naar binnen te gaan. Daar liepen minder mensen dus probeerde ik zo’n poort, de Passage Richelieu. Hier stond een portier die mij subiet terug stuurde naar de glazen piramide. Naar later bleek, was deze poort bedoeld voor abonnementhouders die niet in de lange rij wachtenden bij de piramide willen staan.

Verwarring
Enfin, eenmaal binnen vond ik een plattegrond. Op de tekening stond bij de glazen piramide ‘Pyramid main entrance’. Ik prees mij gelukkig dat ik nu pas de plattegrond zag want anders was ik in totale verwarring geraakt. Ik wil niet naar de hoofdingang van een piramide. Ik wil naar het Louvre. Ik sta er met mijn neus bovenop, maar kan niet naar binnen. Ik kan alleen een glazen piramide in.
De directie van het Louvre is zo trots op dit staaltje modernisme, dat zij de elementaire woorden ‘Louvre’ en ‘ingang’ vergeten is. Voor haar is het zo klaar als een klontje dat de piramide de ingang is. Voor mij en miljoenen andere bezoekers niet. Opeens proefde ik weer een van mijn eerste zelfbedachte zinnetjes Frans tijdens het rijden over al die kleine weggetjes: C’est vraiment mal indiquer!

Dat lijkt te komen doordat wetenschap moeilijk is en dus moeilijk om helder uit te leggen. Maar andere werelden zijn ook moeilijk en toch lukt het deze werelden vaak wel om mensen te binden, boeien en overtuigen. Wat gaat er dan mis als wetenschappers communiceren?

De beste communicatie vindt plaats via het gevoel, de emotie, zo weet iedereen die in het vak zit. Autoreclame gaat al lang niet meer over motorvermogen en wegligging, maar over vrijheid, eigenzinnigheid, esthetiek of kleine mannetjes die hun gebrek willen compenseren met een Hummer. Vul voor ‘auto’ in ‘wetenschap’ en je komt misschien uit op gevoelens van fascinatie, heilig ontzag of hoop op iets beters.
Het besef dat ook wetenschap allereerst zijn weg vindt via de onderbuik en het hart, niet via het hoofd, is weliswaar redelijk doorgedrongen maar in de praktijk merken we er weinig van. Natuurlijk zetten briljante, zeer communicatieve wetenschappers als Vincent Icke en Robbert Dijkgraaf hun beste beentje voor. In gewone mensentaal proberen zij hun fascinatie voor de natuur over te brengen. Het is jammer dat zij zo klein worden gehouden in knellende tv-formats met neurotische, zelfzuchtige interviewers en quizmasters.

Kabaal
Maar er is meer aan de hand. Ook de wetenschap zelf lijkt moeite te hebben om de ware fascinatie op te roepen bij mensen. Wie een museum of expocentrum in loopt, raakt bevangen door hetzelfde kabaal en chaotische geglitter dat we aantreffen op televisie. Kinderen draaien als bezetenen aan hendeltjes, donkere tunnels leiden naar weer iets multimediaals of naar een hemelkoepel waar een goedbedoelende sterrenwacht vertelt welke hemellichamen we allemaal zien. Wie ze al kent, vindt alleen bevestiging. Wie nog van niks weet, neemt alles voor kennisgeving aan. In hun zucht naar communiceren lijken wetenschappers nog geestdriftiger de plank mis te slaan dan televisiemakers. De sterrenwacht in Dwingeloo vertoont binnenkort een film over optredens van Cirque du Soleil. Het gaat over de verschillende levensfases of zo. Of misschien wel over het dydactische failliet van een sterrenwacht.

Anders
Hoe het anders kan, is te zien op Youtube. Daar is een filmpje uit 1977 dat de fascinatie voor wetenschap wel opwekt. En niet zo’n beetje ook. Eerst zien we een picknickend echtpaar in een park in Chicago. De camera hangt er een meter boven. Dan zoomt hij uit tot tien meter hoogte, honderd meter, duizend meter. Telkens maal tien. In slechts tweeëntwintig stappen zien we ons sterrenstelsel al niet meer. Daarna zoomen we weer terug naar het stel in het park. Tot diep in de huid van de man, ook tien maal tien maal tien etc.. Dit filmpje (‘Powers of Ten’) is gemaakt door nota bene een Amerikaans architectenechtpaar, naar een idee dat de Nederlandse wetenschapper Kees Boeke al had in 1957! Het filmpje is geloof ik één keer op tv geweest, heel terloops tijdens Zomergasten van de VPRO.

Lippen
Mijn zoontje van acht hing aan mijn lippen toen ik hem vertelde over de zon en de aarde. Ik zei dat de lamp in het midden van zijn slaapkamer de zon was, en hield een appel drie meter verderop. Dat was de aarde. Hij wilde alles weten en heeft nu een kleine globe. Ik ben een keer met een skippybal naar het einde van de straat gelopen want zo ver staat de zon, vergeleken met zijn globe.
Morgen vertel ik hem dat atomen helemaal niet lijken op die gekke ronddraaiende balletjes die hij in Dwingeloo op een scherm heeft zien dansen en niet begreep. Ik trouwens ook niet. Het volgende zal hij wel begrijpen: als de kern van een atoom zo groot is als zijn voetbal, draaien de elektronen zo groot als zijn hockeybal op vijfhonderd kilometer afstand eromheen. Die dingen roetsjen rondjes over Parijs, Oosteuropa, Scandinavië en de Atlantische Oceaan. Powers of Ten maar dan naar binnen toe. Zo leeg is dus een atoom. Zo leeg als twee dagen rijden naar onze camping in Tsjechië. Hoe dat kan, komt later nog wel eens. Hij heeft allicht de fascinatie gevoeld om dit later te willen begrijpen. Waarom stampen musea en expocentra onze hoofden vol met het periodiek systeem, nietszeggende proefjes achter plexiglas, restanten van Skylab en overdonderende promobeelden van de fima Nasa?
O ja, overmorgen vertel ik hem dat pappa met de auto in een uurtje rijden in het heelal is (als ik recht omhoog rijd) en dat astronauten helemaal niet gewichtloos zijn in de ruimte. Welnee, ze wegen bijna net zo veel als op aarde. Ze vallen dus net als een parachutist met een noodgang naar beneden, waardoor ze lijken te zweven. Toch slaat het zaakje niet te pletter op aarde want ze gaan ook met 40.000 kilometer per uur rechtdoor. De aarde is bol dus elke kilometer recht vooruit vergroot weer de afstand tot de grond. Als je vanaf Rotterdam volkomen vlak – dus waterpas – rechtdoor rijdt, zit je in Duitsland al honderd meter in de lucht. Als je heel, heel, heel hard waterpas recht vooruit rijdt, zakt de bolle aarde even snel onder je vandaan als dat je ook weer terug naar beneden valt. Een delicate balans tussen vooruit razen en naar beneden vallen. Net als een astronaut die zweeft boven de dampkring.
Iemand als Ickema kan dat vast nog beter uitleggen. Gewoon op een klapstoeltje in Dwingeloo of in Hilversum. Zonder glitter en glamour. Fascinerend!

Dat dacht ik tenminste als 20-jarig groentje dat net in de journalistiek begon. Totdat ik getuige was van een feit dat ik eerlijk had moeten ‘geven’, wat ik niet deed. Nu, 29 jaar later, wil ik mijn meest kolossale journalistieke doodszonde rechtzetten. Omdat het de journalistiek en het vak van communicatie dichter bij elkaar brengt.

Persmoment
Als stadsverslaggever werd ik in de zomer naar Ahoy’ gestuurd waar al een paar weken Jeugdland aan de gang was. Het honderdduizendste kind werd vandaag verwacht, de communicatiemensen en directeur T. hadden daar een persmoment van gemaakt. De cassières hielden de teller in de gaten terwijl de verzamelde journalisten en fotografen in de VIP-room zaten te wachten op de binnenkomst van een nietsvermoedend honderdduizendste kind met ouder. Daar zwaaide de deur open. Er kwam een rolstoel binnen met daarin een spastisch bewegend jochie en een bebaarde begeleider. Directeur T. sprong op, maakte wegwerpgebaren en schreeuwde: “Wat krijgen we nou? Dit kan toch niet. Heren fotografen, wacht even!” En tegen de communicatiemensen: “Een ander kind! Haal een ander kind!” Gevolgd door nog wat krachttermen.

Geschokt
De begeleider draaide zich werktuiglijk om en reed zijn kronkelende pupil weer de VIP-room uit. Ik was geschokt. De fotografen en andere schrijvende journalisten ook, denk ik achteraf. Binnen een minuut liep een ander kind binnen, met vader en moeder. De verslaggevers noteerden hun namen en wat korte quootjes, de camera’s knipten. T. hield een enthousiast verhaaltje over Jeugdland als de manier om kinderen met armlastige ouders iets moois te bieden in de lange zomervakantie.
Na afloop besprak ik het incident vluchtig met mijn collega’s op het voorplein van Ahoy’. Wat gaan jullie doen? Zelf hield ik me op de vlakte. Zij ook. Ze wilden er nog even over nadenken. Op de redactie schreef ik een keurig verhaaltje over een leuke happening. Ik wist niet hoe ik het echte verhaal moest opschrijven. Beter gezegd: ik durfde het niet. De collega’s van de huis-aan-huisbladen, een avondkrant en een grote ochtendkrant blijkbaar ook niet, want ik las de volgende dag niets over het incident. Het gezonde kind was het 100.001-ste kind, maar voor het gemak stond er 100.000.

Klacht
Het tehuis van het spastische kind diende een klacht in tegen T. bij de wethouder Sportzaken. Deze liet T. keurig afvloeien want er waren meer dingen mis met deze man. Hij kreeg een kort bericht in mijn krant. Gewoon, dat hij afscheid nam wegens de VUT of zo. Ik weet niet meer of ik dat zelf nog heb getikt.
Ik vond mezelf zeer onprofessioneel. En de anderen ook. Later heb ik op de redactie hetzelfde zien gebeuren met sportjournalisten die precies wisten hoeveel epo er werd geslikt maar er geen letter over schreven en boos werden als collega’s erover begonnen. Of politiek verslaggevers die zo goed afspraken maakten met voorlichters en politici over bepaalde publicaties dat er uiteindelijk niet veel werd gepubliceerd. Ik heb nog een grote visschaal van Nederlands beste visboer Jan D. Schmidt plechtig geweigerd tijdens een interview (‘Nee dank u, ik wil onafhankelijk over u kunnen schrijven’) waarna mijn fotograaf de schaal gretig aannam en de vis uitdeelde op de redactie (‘Die Schilder heeft ‘m geweigerd, hij wil onafhankelijk blijven haha…’).
Ach, ik zou dat spastische jongetje en zijn begeleider graag nog een keer willen zien. Terwijl ik dit schrijf komt er weer een traan op mijn ogen. Ik vraag me nog steeds af hoe die begeleider zijn joch heeft opgevangen. En wat dachten die cassières? Ik zou op mijn knieën gaan en mijn meest diep gevoelde excuses willen aanbieden. En ik zou zeggen dat journalistiek misschien toch hetzelfde is als communicatie: een ingewikkeld proces tussen zender en ontvanger.

Onlangs wilde de vuilnisdienst nog een stap verder gaan, maar een communicatiecollega wist daar een stokje voor te steken.

Het nieuwe idee was om de vuilnismannen zelf te laten dichten en hun bedenksels op de wagens te zetten. Een korte tv-documentaire bracht dit idee in beeld. Zo waren we er getuige van hoe enkele vuilnismannen ’s avonds thuis aan tafel zaten te zwoegen op hun eigen poëzie. Het ging over vuilnis, de stad en hier en daar een oproep aan de mensen om er geen rotzooitje van te maken. Bepaald geen verheven kunst, maar dat valt te verwachten als je vuilnismannen aan het schrijven zet. Een vuilnisman kwam er niet uit en bezocht een deskundige van Poetry International met een boekenkast vol tips en trucs om tot goede dichtregels te komen. Een vertederende scène.

Gewogen
Na een tijdje boog een commissie van kenners zich over de inzendingen. Er was enige twijfel, er werd gewikt en gewogen. Totdat een communicatiedame van de vuilnisdienst aan het woord kwam. Wat jammer, zo sprak zij, dat de zelf geknutselde dichtregels niet het niveau van het werk ontstegen. Zij had gehoopt op mooie regels die meer universele thema’s vertolkten. Maar het grootste bezwaar was toch wel dat de ingezonden rijmelarij een beetje negatieve invalshoek had. “Rotterdam is een stuk schoner geworden en die positieve boodschap willen wij graag uitstralen,” sprak zij. Dit was voldoende om de commissie de gewenste kant op te krijgen. De inzendingen werden allemaal te licht, te negatief bevonden.
De woorden van de communicatiedame zingen nog na. Communicatie is dus een kwestie van het uitstralen van positieve boodschappen. Zo simpel is het, iedereen kan het.

Daar waar de bezem niet kan komen
verdwijnt het vuil nooit vanzelf

Dichtregel op een Rotterdamse vuilniswagen van Nanni Balestrini (geen vuilnisman).

Dit ongewenste gegluur in de Maasstad was de opmaat voor een bijna Amsterdamse communicatiestrategie: slim, een tikkeltje ratachtig, oppertunistisch en mediageniek. We schrijven hier ‘bijna’ want de strategie paste ondanks de quick wins – Bernard Welten zou ervoor tekenen – toch ook in het streven naar een blijvende, werkelijk doorleefde cultuurverandering. Een zaak van lange adem kun je beter overlaten aan Rotterdammers.

Weerga
Het stiekeme gewroet in het dossier Van Persie leverde niks op omdat de meeste politiemensen geen autorisatie hadden voor zulke informatie. Maar hun namen bleven wel hangen in het systeem. Korpschef Aad Meijboom nam daarop een viervoudig besluit dat gerust baanbrekend is te noemen. Eerst schreef hij alle betrokkenen een persoonlijke brief met de vraag wat zij te zoeken hadden in het dossier van Van Persie. Het antwoord mochten zij elektronisch retourneren. Na een week waren de meeste reacties binnen, variërend van ‘Ik was nieuwsgierig, wat is daar helemaal mis mee?’ tot ‘Sorry, ik zal het niet meer doen.’

Intern
Fase twee in het plannetje was dat het incident uitgebreid werd besproken in de interne media van het korps en in de gedragsthema’s die de chefs geregeld aansnijden bij hun medewerkers. Hier was immers sprake van onprofessioneel gedrag terwijl professionaliteit sinds jaar en dag één van de kernwaarden is. Redacteuren gingen ermee aan de slag en de communicatieadviseurs namen de zaak Van Persie op in de toolkits die de gedragsthema’s moesten ondersteunen.

Buitenwereld
Fase drie ging vanzelf. De Telegraaf heeft nauwe banden met één van de korpsleden (niemand weet wie) die af en toe dingen doorspeelt. Staat er iets spannends in het personeelsblad, dan kun je er donder op zeggen dat De Telegraaf het overneemt. Meestal is dat prima want er is geen betere leermeester dan de buitenwereld. En ja hoor, De Telegraaf en daarna andere media knalden ‘m erin. Politieagenten gluren in dossier Van Persie.
Nu konden ook de persvoorlichters van het korps louterend werk verrichten. Hun boodschap was: ‘Dit is fout geweest, dit hoort niet bij professioneel werken. De zaak wordt binnen het hele korps besproken omdat we hiervan kunnen leren.’ Deze reactie maakte een professionele indruk, hoewel dat maar bijvangst was. Het ging vooral om een gewenste interne cultuurverandering. Nu eens niet opgelegd en uitgelegd in saaie interviews met de top of correcte medewerkers want dan kan het volgens verandermanagers nog jáááren duren voordat de zaak in beweging komt.

Niet gepikt
Tot slot trad fase vier in werking. De krantenknipsels werden weer overgenomen in de interne media en toolkits voor de gedragsthema’s. Het effect was positief. Sommige gluurders waren zich van geen kwaad bewust, vonden de reactie van de korpschef wat overdreven, maar kennelijk werd het buiten de deur ook niet gepikt. En dat laatste zette nog het meest aan het denken. Zo is het cirkeltje rond. De binnen- en buitenwereld waren voor even één. Naar verluidt heeft niemand ooit nog geprobeerd onbevoegd in een dossier te neuzen. Niet omdat de baas het heeft verboden, maar omdat het niet professioneel, niet integer is.
Mag deze casus ook eens voor het voetlicht bij het eerstvolgende communicatiecongres?

PS De aangifte tegen van Van Persie leidde niet tot een zaak. Het dossier is dicht.

Het heet De Steenzetter, van kunstenares Ineke van Dijk. Daar geplaatst in 1982 toen de Afsluitdijk vijftig jaar bestond. Een tanig mannetje legt voorover gebukt stenen in de dijk. Een standbeeld dat ons eraan herinnert hoe wij de laatste vijf eeuwen groot zijn geworden. Je krijgt al een hernia als je ernaar kijkt. Dit bronzen kereltje is wat dof geworden door regen en wind.

Achterwerk
Behalve zijn achterwerk. Dat glimt de passant tegemoet. Na vijf minuten wachten wordt duidelijk waarom. Een groep toeristen stapt uit hun auto voor een frisse neus. Ze zien De Steenzetter en rennen eropaf. Eentje druk zijn onderlijf tegen de achterkant van het mannetje. Gillend van de lach neemt een ander foto’s. Dan is nummer twee aan de beurt. Enzovoorts. Het zijn Nederlanders. Na een paar minuten komt het volgende groepje. Ook Nederlanders. Het is een stormachtige dag, buiten het hoogseizoen. In de vakantieperiode moet je misschien nummertjes trekken om het kereltje te kunnen nemen.

Verloederen
Wie even over zijn eigen gêne heen stapt, ziet in dat glimmende achterwerk (helemaal geen lekker kontje trouwens) wel honderden veelzeggende beelden. Zijn we aan het verloederen of is dit van alle tijden? Hoe kunnen we onze voorvaderen zo te schande maken en tegelijk Wilders 29 zetels bezorgen? Mankeert er iets aan ons geschiedenisonderwijs?

Besmuikt
Nergens is een officiële foto te vinden van De Steenzetter met schandvlek. Er zijn wat besmuikte foto’s van opzij, zoals op Wikipedia, maar meestal schuin van voren. Een verdwaalde stockfoto laat het beeld nog wel schuin van achteren zien. Geen idee of die foto veel is verkocht. Dit beeld zou zeker passen in een bedrijfsblad van de Waterschappen, Rijkswaterstaat of het ministerie van Verkeer en Waterstaat als het gaat om de relatie met het publiek. Op de cover d’r mee!

Wat is uw grootste blunder? “Dat ik mijn grootste blunder me niet meer herinner,” antwoordt een hoofdredacteur behendig. Nog meer hoofdredacteuren krijgen een beurt op de site van [De Redactie], dienstverlener in de (bedrijfs)journalistiek. “Mijn toezegging dit interview te doen,” grapt de hoofdredacteur van Sp!ts. En: “Blundertjes voldoende, elke dag weer. Live and learn, zou ik zeggen.” (Esquire).

Grensverleggend
Maar dan komt Jan Dijkgraaf, hoofdredacteur van HP/De Tijd. Zijn grootste blunder? “De Ajax-auto bij De Kuip.” Hij doelt op zijn tijd bij Panorama, halverwege de jaren negentig. Jan had een grensverleggend idee: we zetten een auto met Ajax-attributen neer bij De Kuip en maken foto’s van wat er daarna gebeurt. Natuurlijk werd de auto totaal gesloopt. Mooie foto’s in het volgende nummer. De politie was niet blij, zette Jan drie dagen vast. Het ANP maakte er een zaak van. Dit soort participating journalism was nieuw, wat je er verder ook van denkt. Jan werd bedreigd, moest zelfs even onderduiken.

In scène zetten
Vijftien jaar later trekt hij nog maar eens het boetekleed aan. Weer is hij grensverleggend: een hoofdredacteur die normaal onder woorden brengt wat zijn grootste blunder is. Wel jammer dat de Ajax-auto het niet heeft gered in de journalistiek. Iets in scène zetten, het nieuws een handje helpen, dat mag niet. Je moet wachten tot het echt gebeurt en daar verslag van doen. Zo moeilijk is dat niet bij De Kuip. En toch was het geen gek idee. In Den Haag zetten journalisten wel vaker dingen in scène, om het nieuws vooruit te helpen. Een beetje manipuleren mag, zolang niemand de dupe is. Liever dat dan een ladderinterview.